02/20/2020 09:47

Các vua nhà Nguyễn ngự thiện: 35 món/bữa, có nhạc cung đình góp vui

Hạnh Nguyên - Theo thethaovanhoa.vn Hạnh Nguyên

Chuyện ngự thiện của các vị vua chúa thời xưa luôn làm nhiều người tò mò, thắc mắc. Không hiểu cao lương mĩ vị đến mức nào mà có cả mấy chục người phục vụ, thế nhưng có món chỉ động đũa rồi buông mà thôi.

Chia sẻ của Nguyễn Đắc Xuân, trên tạp chí Chim Việt Cành Nam:

"Ông cố và ông nội tôi (cụ Nguyễn Đắc Tiêu) suốt đời ở trong ban Nhạc chánh của Nam triều nhà Nguyễn. Đời bác tôi (ông Ngũ Vọng), lại làm Thị vệ cho vua Khải Định và ông vua cuối cùng Bảo Đại. Lúc nhỏ tôi được gần ông nội tôi và bác tôi. Để giải buồn, ông tôi và bác tôi hay kể chuyện trong Nội cho tôi nghe. Những chuyện đó cứ được kể đi kể lại đã làm cho nhiều người khó chịu và chúng cũng đã hằn sâu trong tâm trí tôi. Không ngờ, những nếp hằn đó đã trở thành những cơ sở đầu tiên cho cuộc đời nghiên cứu Huế của tôi sau này. Tôi xin trình bày đôi nét về chuyện ăn uống của các vua Nguyễn".

Các vua nhà Nguyễn ngự thiện: 35 món/bữa, có nhạc cung đình góp vui
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân. 

>>Đừng bỏ lỡ: Kinh ngạc trước kỷ lục "vô tiền khoáng hậu" của các bậc vua chúa phong kiến Việt Nam

Số lượng bữa ăn và hai bộ phận lo chuyện bếp núc trong cung đình

Trong cuốn "Lễ Tết ăn chơi trong cung Nguyễn" có ghi lại, cuộc sống trong hoàng cung khá đủ đầy. Lễ tiệc tổ chức quanh năm, tùy vào quy mô mà số lượng món sẽ được dâng lên. Còn đối với ngày thường, nhà vua được phục vụ có ba bữa: ăn sáng lúc 6g30, ăn trưa vào 11 giờ, ăn tối 17 giờ bên cạnh đó còn có nhiều bữa ăn phụ khác.

Còn đối với các bộ phận lo chuyện bếp núc, theo Nguyễn Đắc Xuân, trên tạp chí Chim Việt Cành Nam:

- Bộ phận Lý Thiện: Người phục vụ trong bộ phận này phần lớn là dân làng Phước An (Thừa Thiên-Huế) phụ trách nấu nướng cỗ bàn cho những yến tiệc, kỵ giỗ của triều đình. Đầu đường Lê Huân phía cột cờ có một con đường nhỏ mang tên Lý Thiện. Đó là nơi ăn ở và làm việc của bộ phận Lý Thiện ngày xưa.

- Bộ phận Thượng Thiện: Ở ngay trong Đại Nội (phía phải của Nhà hát cung đình Duyệt Thị Đường). Thượng Thiện hằng ngày đi chợ mua thực phẩm cho vua và gia đình nhà vua. Bộ phận này là bếp chính của vua. Bếp Thượng Thiện lo nấu nướng cho vua ăn có đến mấy chục người. Mỗi người phụ trách một việc như: vót đũa, vót tăm, quết thịt nạc, làm nem, làm chả, làm tré, người đi chợ, người nấu các món ăn (mỗi người chỉ nấu được một vài món trong 35 món).

>>Xem thêm: "Số phận" những bộ y phục vua chúa lộng lẫy trong phim cổ trang

Vật dụng nấu nướng phục vụ bữa cho nhà vua 

Theo như kể lại nồi niêu, chén bát sử dụng để phục vụ nhà vua được làm bằng đất nung, sản xuất ở làng “Đột Đột” huyện Phong Điền. Chưa hết, sau khi được chuyển vào cung vua thì chưa dùng ngay mà đun sôi nước chè xanh, ninh đến khi được mạ một lớp men xanh. Kì công là vậy nhưng mỗi một cái om để nấu cơm chỉ được dùng một lần rồi đập bể, bữa sau lại mở kho lấy cái khác ra dùng. 

Còn đối với đũa thì sử dụng tre già, vót bóng láng, thành một đầu nhỏ, một đầu to, sau đó cho vào nồi hấp rồi phơi khô để đảm bảo tiệt trùng.

Tăm xỉa răng của nhà vua cũng làm bằng nguyên liệu tre, nhưng nó dài như bút bi chứ không phải ngắn, mỏng như thời nay. Đầu nhỏ của chiếc tăm sẽ dùng để xỉa răng. Đầu còn lại to hơn, toe hơn, mịn hơn dùng để chà sạch răng sau khi xỉa xong. Công dụng cuối cùng của nó là chấm vào thuốc rỏi (màu đen) để răng chắc khỏe, đều đẹp.

Các vua nhà Nguyễn ngự thiện: 35 món/bữa, có nhạc cung đình góp vui
Vua Khải Định chủ tọa buổi tiệc đãi các quan lớn tại điện Cần Chánh. Ảnh: Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân.

Chuyện ăn uống của các vua triều Nguyễn 

Theo ông Nguyễn Đắc Xuân chia sẻ thì: 

"Mỗi bữa “ngự thiện” có 35 món. Các món chính đựng trong vịm bịt giấy và buộc lạt cẩn thận. Tên thức ăn được viết trên một cái nhãn dán bên ngoài vịm. Vua thích món ăn nào thì bảo thị vệ mở món đó. Trước khi ăn, nhà vua thường ban bớt thức ăn cho các bà phi được nhà vua sủng ái nhất.

Trong 35 món ngự thiện không phải món nào cũng thuộc loại cao lương mỹ vị mà thực ra có nhiều món rất bình dân như: dưa môn kho, ruốc sả, dưa cải, rau muống chấm nước tôm kho… Vua Duy Tân lúc nhỏ rất thích ăn cơm với cá bống kho khô, khi lên làm vua, bữa “ngự thiện” nào cũng có món ăn dân tộc ấy. Cơm “ngự thiện” đầy đủ như thế, nhưng nhiều khi nhà vua không thích ăn mà chỉ húp một chén cháo trắng rồi đứng dậy".

Vua có thể ngự thiện với vợ con như vua Duy Tân và vua Bảo Đại nhưng cũng có các ông vua khác chỉ thích ngự thiện một mình, hoặc hôm nào vui thì cho hai trực thần vào hầu chuyện với mình (còn gọi là chầu thiện). Một mình vua một bàn, hai người chầu thiện ngồi đối diện nhưng hơi chếch một xíu, họ có thể được ăn cùng hoặc không tùy vào quyết định của vua. Nếu được ăn thì các thị vệ sẽ dọn thêm một mâm riêng. Trong lúc vua ăn, sẽ có ban nhạc cung đình hòa nhạc giúp không khí tươi vui, vua ngự thiện ngon miệng hơn. 

Sau khi vua hoàn tất bữa ăn thì sẽ được dâng lên các món tráng miệng như chè, bánh, kẹo, mứt, trái cây được hậu cung tự làm hoặc tìm mua ở đâu đó. Được biết, món của bà nào được vua nếm thì vô cùng vinh dự, hãnh diện nên dù không thích hay đã no vua cũng cố gắng nhón một vài miếng. "Những món nhà vua không dùng hết, vua để riêng ban cho các quan. Vua cho ai món gì thì giao cho thị vệ sai lính thượng thiện bỏ vào quả sơn đỏ để vào siểng phủ khăn điều và che lọng xanh rước đến tận nhà người đó. Tại đây, chủ nhà phải có mặt để đón “ân vua, lộc nước”.

>>Có thể bạn chưa biết: Càn Long phong lưu là vậy nhưng vẫn "chào thua" trước các vị vua đông vợ nhiều con này

Những điểm đến không thể bỏ qua khi đến khu du lịch dành cho vua Bảo Đại ở Hải Phòng

Ẩm thực  hoàng cung vốn là một điều bí ẩn và vô cùng quan trọng. Nếu chẳng may xuất hiện một cọng tóc hay vật thể lạ có trong món ăn thì sở Thượng Thiện sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm, bị phạt cực nặng. Còn nếu để lại hậu quả gì đó thì e rằng tính mạng cũng sẽ không giữ được. 

Tư liệu bài viết: “Chuyện ăn uống của các vua Nguyễn”
 

Cùng xem thêm những bài viết thú vị tại Bestie nhé!

BẠN CÓ BIẾT: CÁC MÓN ĂN DÀNH CHO VUA CHÚA VIỆT NAM THỜI XƯA?

Nhiều người thắc mắc, không biết vua chúa ngày xưa thường ăn những món gì, cao lương mĩ vị xa xỉ đến mức nào. Dưới đây là những món mà vua thường ngự thiện:

Chim sâm cầm:  Đây được xem là món "thập toàn đại bổ", loài chim này thường tìm ăn sâm quý nên chỉ dành riêng cho vua chúa ngự thiện.  

Sá sùng: Bề ngoài khá giống giun đất, cực hiếm, khó tìm lại còn giúp tăng cường sinh lực. 

Gà Đông Tảo: có vị thơm ngon đặc biệt nên chỉ dùng để tiến vua.

Hải sâm - nhân sâm của biển cả, cực kì tốt cho sức khỏe nên chỉ vua chúa mới có cơ hội thưởng thức. 

Cá anh vũ được xem là sản vật quý hiếm, người thường không có cơ hội được nếm.

Xem chi tiết TẠI ĐÂY!

Video có thể bạn quan tâm
Nghĩ gì về phương pháp "uống cần tây để giảm cân"?
Scroll to top