06/07/2019 10:13

Tại sao Tết đoan ngọ nhất định không thể thiếu cơm rượu và bánh ú tro?

HẠNH HẠNH - Theo thethaovanhoa.vn

Tết Đoan ngọ hoặc Tết Đoan dương, trùng vào ngày 5/5 âm lịch hàng năm (đối với những nước xài âm dương lịch). Đây là một ngày Tết truyền thống phổ biến ở những nước Đông Nam Á cũng như Việt Nam.

Ở Việt Nam, nếu Tết Nguyên Đán là ngày để gia đình tề tựu, chung vui, sum vầy sau 1 năm xa cách thì ngày tết Đoan Ngọ còn được gọi là ngày tết “diệt sâu bọ” cầu mong 1 năm mùa màng bội thu, ấm no, an yên. Trong quan niệm của người Việt xưa về ngày Tết Đoan ngọ, trong bộ phận tiêu hóa thường có nhiều sâu bọ, mầm bệnh và chúng sinh trưởng mạnh nhất vào ngày mùng 5/5 cho nên phải diệt trừ chúng bằng các món ăn. Từ ý nghĩa đó mà trong ngày này nhân dân ta cũng có những phong tục mang đậm bản sắc văn hóa Việt.

Dù cuộc sống hiện đại đã có nhiều thay đổi nhưng nhiều gia đình Việt vẫn còn giữ nếp mừng Tết đoan ngọ với các món truyền thống như: thịt vịt, hoa quả mận, vải… Thế nhưng có 2 món ăn không thể vắng mặt đó chính là: cơm rượu và bánh ú tro. Vì sao lại như thế?

Cơm rượu 

Cơm rượu (rượu nếp) là món ăn không thể thiếu trong ngày lễ đặc biệt này vì theo quan niệm của người dân, cơm rượu có thể tiêu diệt ký sinh trùng trong cơ thể như đã giải thích ở trên. Tại Hà Nội và một số vùng của miền Bắc ngày này, rượu nếp, đặc biệt là rượu nếp cẩm là món không thể thiếu trong Tết Đoan ngọ.

Người xưa cho rằng vào mùng 5/5 (âm lịch), khi ăn những hoa quả có vị chua, chát và món cơm rượu thì có thể loại bỏ kí sinh trùng trong cơ thể. Vị nồng của cơm nếp hòa với men cay của rượu sẽ có tác dụng loại bỏ những loài ký sinh có hại. Gạo được chọn để nấu cơm rượu nếp là loại nếp cẩm, hoặc nếp cái hoa vàng. Các gia đình có thể nấu cơm nếp, ủ rượu ở nhà hoặc mua ngoài hàng bán sẵn.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Dưới góc độ khoa học, lớp cám của vỏ gạo nếp rất giàu chất dinh dưỡng, bao gồm cả gluxit, protit, lipit, các muối khoáng. Trong đó, vitamin nhóm B và chất xơ là có nhiều hơn hết. Do đó, chúng ta ăn cả nước lẫn cái của cơm rượu nếp không những có tác dụng bồi bổ cơ thể, tăng sức đề kháng mà còn có thể ngăn ngừa các bệnh tim mạch, đột quỵ và cao huyết áp.

Rượu nếp được làm từ xôi nguyên hạt lên men. Người dân thường dùng các loại gạo nếp trắng và nếp cẩm đồ thành xôi, để nguội rồi rắc men, ủ trong ba ngày. Thúng xôi ủ được đặt trên một chiếc chậu, hứng lấy nước rượu để khi ăn, trộn với cái, tạo vị ngọt, cay rất dễ chịu. Tùy ở mỗi nơi mà cách chế biến cơm rượu nếp lại khác nhau. Mặc dù là món không thể thiếu trong dịp Tết Đoan Ngọ nhưng ít ai biết rằng, rượu nếp ở mỗi vùng lại có sự khác nhau đôi chút.

Cụ thể, cơm rượu nếp miền Bắc được nấu bằng gạo nếp với men rượu, ủ khoảng 2 - 3 ngày cho ngấm.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ
Cơm rượu nếp miền Bắc thường khá tơi và có màu vàng nhạt, mùi thơm.

Cơm rượu nếp miền Trung là những viên cơm nếp nguyên miếng, thơm ngọt. Cơm rượu được làm từ phương pháp lên men cổ truyền. Đây là món tráng miệng, lại giúp dễ tiêu hóa nên đã được nhiều gia đình miền Trung tự chế biến trong bữa ăn. Cơm rượu nếp miền Nam không để rời mà viên thành từng viên tròn trước khi ủ.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ
Cơm rượu nếp trong miền Nam sẽ được nặn tròn ủ trong men rượu.

Bạn đừng lo lắng nếu bản thân là người có “tửu lượng” thấp sẽ không ăn được món này nhé, vì men sử dụng làm rượu nếp cũng được làm từ nhiều loại thảo dược có đặc tính cay, nóng. Về cơ bản men rượu là một hỗn hợp gồm các vi sinh vật có khả năng thủy phân tinh bột thành đường và lên men dịch đường thành rượu. Do chứa 1 lượng cồn thấp, nên cơm rượu rất khó gây nên cảm giác say xỉn cho người dùng như các loại rượu thông thường.

Bánh ú tro

Bánh gio (hay còn gọi là bánh ú tro, bánh ú tro, bánh nẳng). Gọi là bánh gio vì bánh được làm từ gạo ngâm trong nước tro (gio) của nhiều loại cây khác nhau. Bánh có đặc tính tư âm vì chứa những nguyên vật liệu có tính âm (toàn bộ là thực vật và khoáng canxi, kali...). Do đó, khi ăn bánh, sẽ có tác dụng thanh nhiệt lợi tiểu, góp phần chữa một số bệnh như tăng huyết áp, thống phong (gút) sỏi thận...

Cộng với việc vào ngày Tết Đoan ngọ, theo truyền thống, các món trái cây mận, vải, dưa hấu và rượu nếp... sẽ được ăn vào buổi sáng sớm để diệt trừ sâu bọ, giun sán trong người, bánh ú tro sẽ phát huy cao công dụng tốt với sức khỏe. Trong ngày Tết Đoan ngọ mọi người thường ăn nhiều món ăn tích nhiệt, tích chất béo, khó tiêu (rượu nếp, xoài, mít...). Do đó, cần có bánh tro để giúp trung hòa chất độc tích lại nhằm bảo vệ sức khỏe. Theo tập quán của người dân Việt Nam ở cả 2 miền Nam, Bắc, Tết Đoan ngọ và bánh ú tro luôn đi đôi với nhau. 

Không như các loại bánh khác được bán được bán lẻ từng chiếc, bánh ú nước tro được buộc thành từng chùm mười hai chiếc và thường được mua nhiều chùm về để cúng ông bà tổ tiên, làm quà để mọi người trong nhà cùng ăn. Cho nên, việc tự gói hoặc mua bánh ú Tết Đoan ngọ là phong tục tập quán lâu đời được đúc kết được từ kinh nghiệm thực tế phòng chữa bệnh trong đời sống ẩm thực hằng ngày.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Bánh gio còn được gọi là bánh ú tro (các tỉnh miền Tây sẽ gọi là bánh ú), bánh giò, bánh âm, bánh nẳng... Bánh có màu vàng đậm do gạo nếp được ngâm từ nước tro đốt bằng củi các loại cây khô, sau đó gói trong lá chuối rồi đem luộc, nhân bánh có thể mặn, ngọt hoặc không nhân. Bánh ú được chế biến từ 2 nguyên liệu chính là gạo nếp và nước tro. Vẻ ngoài bánh tro giống như khối ngọc màu hổ phách trong vắt có thể nhìn thấu bên trong.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Cắt từng miếng bánh nhỏ, chấm vào bát mật mía màu vàng óng, thơm phức rồi nhẩn nha thưởng thức mới thấy hết sự hòa quyện ngọt mát hấp dẫn này. Mỗi vùng có một kiểu gói bánh khác nhau, có nơi gói hình thuôn dài, có nơi gói hình chóp tam giác.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Khi làm bánh, người ta thường làm rất tỉ mỉ, kỹ càng từ khâu chọn loại nếp đều hạt, thơm, đến cách gạn nước tro được đốt từ những cây rơm nếp vàng óng, đã được rửa sạch và gói, luộc, rồi cuối cùng mới có thứ bánh thơm nồng cho mọi người thưởng thức. Ngày 5/5 cũng là dịp đầu hè, được thưởng thức món bánh ngon ngọt, thanh mát vừa giản dị mà lại dân dã như vậy thì quả là tuyệt vời.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Sau khi được xay hạt kê cho tróc vỏ, người ta đem vào ngâm và đun sôi đến khi nở mềm, sền sệt. Thêm đường và nước gừng sẽ được nồi chè thơm phức với màu vàng hấp dẫn, hương vị khó quên.

2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ
Chủ nhân "hóa vàng nguyên con xe" ngày Tết Đoan Ngọ do 1 phút bất cẩn
2 món ăn không thể thiếu trong Tết Đoan Ngọ

Dù hiện nay thói quen, nếp sống của người dân có những thay đổi cho phù hợp với thời đại nhưng tập tục cúng Tết Đoan ngọ vẫn còn được giữ gìn ở nhiều tỉnh thành trên khắp cả nước bởi đây là một dịp quan trọng, vừa để gia đình sum họp, vừa mong diệt hết sâu bọ vào thời gian chúng hoành hành dữ dội nhất (dù là sâu bọ trong hệ tiêu hóa hay ngoài đồng).

Video có thể bạn quan tâm
Tập tabata hiphop đốt cháy mỡ thừa
Scroll to top