02/15/2016 15:07
Để tạo tính tự lập cho trẻ, cha mẹ cần lưu ý những điều gì?

Để tạo tính tự lập cho trẻ, cha mẹ cần lưu ý những điều gì?

Ranh giới giữa dạy trẻ tự lập - giúp trẻ tự lập và ép trẻ tự lập vô cùng mong manh. Bạn không nên tạo áp lực cũng như biến việc dạy trẻ tự lập trở thành áp lực đối với chính bản thân mình dẫn đến những hậu quả không mong muốn.

Hương Thu - Theo thegioitre.vn

Đã có quá nhiều bài viết hướng dẫn cách để tạo tính tự lập cho trẻ, và bài viết này, tôi cũng sẽ đưa ra ý kiến, kinh nghiệm của mình để các bậc phụ huynh tham khảo, cũng như tôi sẽ cung cấp cho các ông bố bà mẹ một số kiến thức để có thể rõ ràng hơn về tính tự lập, thời điểm bắt đầu và phương pháp để tạo tính tự lập cho trẻ.

Vậy để tạo tính tự lập cho trẻ, cha mẹ cần làm gì? 

dạy con tự lập

1. Trước tiên, bạn cần biết: Khi nào trẻ có thể tự lập và Dấu hiệu trẻ muốn tự lập là gì?

Mỗi đức tính được hình thành ở trẻ đều do một quá trình tương tác, trải nghiệm, biến mọi lý thuyết thành thói quen. Và để bắt đầu quá trình đó, điều đầu tiên bạn cần chính là biết được khi nào trẻ có thể tự lập. Đơn giản nhất mà các bài viết thường đề cập đến chính là quan sát biểu hiện của con.

Trẻ bắt đầu có biểu hiện "MUỐN TỰ LÀM" chính là dấu hiệu đầu tiên trên trẻ mà các bậc phụ huynh cần chú ý. Bạn sẽ không cần ngạc nhiên khi thấy trẻ đòi cầm thìa ngoáy, xúc bột nhưng lại không đưa vào miệng. Bạn cũng không nên bất ngờ khi thấy con đổ nước trong chai ra hoặc đòi cầm đũa, đòi bê bát, đòi đi giày dép... Bởi tất cả những ý muốn đó của trẻ đều thể hiện việc trẻ muốn trải nghiệm thực tế. Và nếu bạn ngại bẩn, ngại lau rửa, ngại giặt giũ thì có nghĩa là bạn sẽ có xu hướng không cho trẻ có cơ hội luyện tập, trải nghiệm ngay khi trẻ muốn. Để qua giai đoạn này, sẽ rất lâu sau - khi trẻ có thể điều khiển cơ thể mình nhuần nhuyễn - trẻ mới lại có ý muốn tự làm những công việc này trở lại.

Biểu hiện thứ hai thường xuất hiện ở những trẻ lớn hơn đó là "MUỐN THAM GIA CÔNG VIỆC GIA ĐÌNH". Trẻ nhỏ luôn có tính hiếu học, sự tò mò với thế giới xung quanh và khả năng quan sát, học hỏi tuyệt vời. Bạn sẽ thấy con đòi nhặt rau cùng, đòi rửa bát cùng hay đòi giặt đồ cùng, hoặc muốn quét nhà, lau nhà giống người lớn... Đừng coi đó là sự nghịch ngợm, mè nheo mà hãy xem đó là tín hiệu tốt để cho con gánh vác những công việc phục vụ chính nhu cầu của con trong cuộc sống thường ngày.

Một dấu hiệu khác mà bạn cũng sẽ thấy ở trẻ đó là "MUỐN LÀM THỬ". Trẻ trong các thời kỳ mẫn cảm luôn có ý muốn được làm thử, và tất nhiên, quá trình làm thử sẽ gây ra không ít hậu quả khiến mẹ hay người thân của bé phải thu dọn. Tuy nhiên, bạn nên tôn trọng ý muốn này của trẻ và xếp ý muốn đó vào phần dấu hiệu trẻ muốn được tự lập nhé.

Những dấu hiệu này xuất hiện ở mỗi trẻ mỗi khác. Với trẻ được tiếp xúc nhiều, những dấu hiệu muốn tự lập sẽ xuất hiện sớm hơn và bạn càng chăm sóc cho trẻ, làm hộ trẻ thì dấu hiệu này càng đến muộn hơn. Trẻ có thể muốn tự xúc ngay khi được 7 đến 8 tháng hay có thể muốn được dùng đũa giống người lớn ngay từ khi 1 tuổi.

Vậy thời điểm bắt đầu dạy trẻ tự lập, chính là khi xuất hiện những dấu hiệu muốn tự lập ở trẻ. Bạn cần tỉnh táo để có thể nhận ra những dấu hiệu này và cho trẻ trải nghiệm nhé. 

dạy con tự lập

2. Nguyên tắc để dạy trẻ tự lập

Có thể nói, để dạy trẻ tự lập có rất nhiều cách, thành công hay không lại phụ thuộc vào việc các bậc phụ huynh xử trí như thế nào với biểu hiện của con. Tuy vậy, tôi cũng xin đưa ra vài nguyên tắc vừa tổng hợp trong sách, vừa từ kinh nghiệm bản thân đã thực hiện thành công với cậu bé 4,5 tuổi của tôi như sau:

- Cho trẻ quan sát cha mẹ làm: Trẻ có khả năng quan sát tuyệt vời, vậy nên khi bạn thấy dấu hiệu tự lập đã xuất hiện ở trẻ, hãy bắt đầu chọn ra một đối tượng hành vi cụ thể để bắt đầu dạy trẻ. Nếu trẻ muốn tự xúc, hãy xúc thật chậm cho trẻ thấy và thực hiện hoạt động theo một cách ít thao tác và ngồi ở vị trí mà trẻ có thể quan sát một cách tốt nhất.

- Hướng dẫn trẻ làm một cách đơn giản nhất: Hãy cầm tay trẻ và thực hiện lại hoạt động khi trẻ muốn làm. Nếu trẻ không chịu để bạn cầm tay trẻ, hãy chọn thời điểm trẻ đang vui vẻ và chấp nhận tương tác cùng bạn để thực hiện.

- Dạy lại trẻ nhiều lần: Hãy làm đi làm lại, hoặc đối với các hoạt động khó, đừng nóng vội mà yêu cầu trẻ. Hãy thực hiện nhiều lần cho trẻ xem cũng như hướng dẫn lại trẻ khi trẻ đồng ý để bạn hướng dẫn.

- Đừng tham dạy trẻ nhiều việc một lần: Nhiều bậc phụ huynh thường nghĩ rằng mình cứ kết hợp vào để dạy con thì dần dần con sẽ học được. Tuy nhiên, trẻ càng nhỏ thì sự tiếp thu của trẻ càng đơn giản. Thay vì dạy trẻ nhiều hoạt động cùng lúc, bạn chỉ cần tập trung, chăm chú làm một việc duy nhất cho trẻ quan sát hoặc hướng dẫn trẻ làm hoàn thiện một việc mà thôi.

- Cho trẻ cơ hội được tự làm: Sau tất cả những công đoạn như cho trẻ quan sát, hướng dẫn trẻ thì tất nhiên là bạn cần phải cho trẻ cơ hội để thực hiện hoạt động mà bạn đã dạy trẻ rồi chứ nhỉ?

- Hãy khuyến khích và ghi nhận những cố gắng của trẻ: Nhiều bậc phụ huynh cho rằng việc khen trẻ sẽ làm trẻ thiếu đi sự cố gắng hoặc làm trẻ nghĩ rằng bản thân là trung tâm của vũ trụ. Tuy nhiên, đó là hậu quả của việc khen không đúng cách, cổ vũ không đúng cách. Để ghi nhận sự cố gắng của trẻ, hãy thể hiện rằng bạn vui mừng vì trẻ có cố gắng, đồng thời khuyến khích trẻ làm lại, chứ đừng chỉ khen rằng "con giỏi quá" nhé bạn. Những phần thưởng nho nhỏ hoặc ghi điểm cho trẻ cũng là một cách tốt để bạn giúp trẻ có thêm hứng thú trong quá trình học tự lập.

3. Hãy dạy trẻ cách tự quản

Đọc đến đây, chắc hẳn nhiều mẹ sẽ thắc mắc rằng đang dạy con tính tự lập, nhắc đến tự quản làm gì và mối quan hệ giữa tự quản và tự lập ra sao?

Mỗi trẻ em đều có năng lực tự quản và bắt đầu học tự quản ngay từ khi học cách điều khiển cơ thể mình. Đây không phải là năng lực xử lý nhanh một cách máy móc mà ngược lại, đó là năng lực điều khiển cơ thể một cách tự do, suy nghĩ thấu đáo và sử dụng trí óc để xử lý tốt mọi vấn đề trong cuộc sống.

Trang bị năng lực tự quản chính là trang bị cho trẻ sự chín chắn trước khi hành động, tránh những kết quả không mong muốn do thực hiện, xử lý các sự việc một cách máy móc. 

dạy con tự lập

Trước hết, hãy dạy trẻ cách tự làm mọi việc mà trẻ mong muốn, đồng thời tạo cơ hội để trẻ có được suy nghĩ cách làm, điều khiển cơ thể một cách tự do nhất để đạt được năng lực tự quản của mình. Bên cạnh đó, tôi cũng đã nhắc nhiều lần trong các bài viết trước là tạo cho trẻ lối hành động một cách tự tin và không sợ sai để có thể hoàn thiện năng lực suy nghĩ của mình.

Một điều quan trọng hơn là bạn hãy giúp trẻ luyện tập cách lập kế hoạch cho chính bản thân mình. Điều này sẽ làm trẻ phát triển năng lực tự quản và quản lý thời gian cũng như cho trẻ khả năng tự mình quyết định, lựa chọn và chịu trách nhiệm với những lựa chọn đó.

Kết thúc bài viết này, tôi chỉ xin nhắc nhở các bậc phụ huynh đôi dòng sau:

- Trẻ cần phải học cách tự lập, tự quản thông qua môi trường xung quanh bé mà đó là những hoạt động: quan sát, học hỏi, thử làm lần đầu, luyện tập và hoàn thiện cách thực hiện mọi hoạt động phục vụ bản thân.

- Trẻ con vẫn là trẻ con, vẫn cần được động viên, khuyến khích và tạo hứng thú để trẻ tự làm cho đến khi việc trẻ tự làm đó tạo thành thói quen trong cuộc sống. Tình yêu bạn dành cho con không bao gồm sự ép buộc, bỏ mặc hay cáu gắt. Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, đừng cằn nhằn ông bà của trẻ trước mặt trẻ, đừng gắt lên với những người đang chiều chuộng trẻ, thay vào đó, hãy làm gương và nhẹ nhàng giải thích.

- Ranh giới giữa dạy trẻ tự lập - giúp trẻ tự lập và ép trẻ tự lập vô cùng mong manh. Bạn cần nhớ đến hai điều lưu ý trên để không tạo áp lực cũng như biến việc dạy trẻ tự lập trở thành áp lực đối với chính bản thân mình dẫn đến những hậu quả không mong muốn.

Cuối cùng, xin chúc các mẹ, bé cùng gia đình một năm mới hạnh phúc, mạnh khỏe và bình an.

Chuyên viên Hương Thu
Tư vấn tâm lý, đào tạo thuộc Viện nghiên cứu giáo dục

Scroll to top
X Đóng